Γράφει η Σταυρούλα Τζίμου,

Θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί πώς είναι δυνατόν, σε παγκόσμιο επίπεδο, όπου τα κινήματα υπέρ της ισότητας των φύλων, της γυναικείας χειραφέτησης και γενικότερα κατά των κοινωνικών διακρίσεων έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, οι γυναίκες να εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν επαγγελματικούς περιορισμούς, κυρίως όσον αφορά την πρόσβασή τους σε θέσεις εξουσίας.

Το φαινόμενο της γυάλινης οροφής (glass ceiling), που εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1979 σε συνέδριο της εταιρείας Hewlett Packard σχετικά με τις διαδικασίες προαγωγών, αναφέρεται στα αόρατα εμπόδια που συναντούν οι γυναίκες – αλλά και άλλες κοινωνικές ομάδες – στην επαγγελματική τους πορεία. Τα εμπόδια αυτά τις εμποδίζουν να φτάσουν σε ανώτατες διοικητικές θέσεις και ρόλους ηγεσίας, παρά τα προσόντα, τις γνώσεις και τις ικανότητές τους. Πρόκειται για ένα πλέγμα στερεοτύπων και προκαταλήψεων που λειτουργεί ανασταλτικά στην ανάληψη ηγετικών ρόλων από γυναίκες, χωρίς αυτές να αξιολογούνται ουσιαστικά με βάση τα προσόντα τους. Το γεγονός και μόνο ότι είναι γυναίκες αρκεί συχνά για την αναπαραγωγή μύθων και διακρίσεων που δεν έχουν καμία πραγματική βάση.

Ακόμη και σήμερα, εξακολουθούν να υπάρχουν στερεότυπα σχετικά με τους ρόλους που «πρέπει» να διαδραματίζουν οι γυναίκες και οι άνδρες τόσο στην εργασία όσο και στην οικογένεια. Οι αντιλήψεις αυτές επηρεάζουν συχνά αποφάσεις που αφορούν προσλήψεις, προαγωγές και την ανάθεση ευθυνών. Η ισορροπία μεταξύ των λεγόμενων «αρρενωπών» και «θηλυκών» χαρακτηριστικών αποτελεί μία από τις πρώτες προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι γυναίκες στον επαγγελματικό χώρο. Με τον κίνδυνο να χαρακτηριστούν είτε υπερβολικά ευαίσθητες είτε υπερβολικά ανταγωνιστικές, βρίσκονται διαρκώς στη θέση να υπερασπίζονται τόσο τις επαγγελματικές τους ικανότητες όσο και την προσωπικότητά τους. Έτσι, η αφετηρία για άνδρες και γυναίκες που διεκδικούν την ίδια θέση δεν είναι πραγματικά κοινή, ενώ η επαγγελματική εξέλιξη συχνά μετατρέπεται σε έναν αγώνα με εμπόδια κυρίως για τις γυναίκες.

Στατιστικές έρευνες καταδεικνύουν τη χαμηλή εκπροσώπηση των γυναικών σε υψηλά επίπεδα διοίκησης και διαχείρισης επιχειρήσεων, καθώς και σε πολιτικές και δημόσιες θέσεις ευθύνης. Η άνιση αυτή εκπροσώπηση συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τον επαγγελματικό διαχωρισμό, δηλαδή τη συγκέντρωση γυναικών και ανδρών σε διαφορετικά επαγγέλματα και σε διαφορετικά επίπεδα επαγγελματικής δραστηριότητας. Οι γυναίκες εξακολουθούν να περιορίζονται σε στενότερο φάσμα επαγγελμάτων (οριζόντιος διαχωρισμός) και να καταλαμβάνουν συχνότερα θέσεις χαμηλότερης βαθμίδας (κάθετος διαχωρισμός). Παρότι η συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας αυξάνεται διαρκώς, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ιεραρχική τους ανέλιξη και συχνά δεν αμείβονται ισότιμα με άνδρες που κατέχουν αντίστοιχες θέσεις.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στην ελληνική πραγματικότητα. Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στις ανώτατες διοικητικές βαθμίδες των επιχειρήσεων και στους χώρους λήψης αποφάσεων. Οι γυναίκες κατέχουν σήμερα περίπου το ένα τέταρτο των θέσεων στα διοικητικά συμβούλια των εισηγμένων εταιρειών, ποσοστό αισθητά αυξημένο σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, ωστόσο η παρουσία τους στις κορυφαίες διοικητικές θέσεις παραμένει περιορισμένη. Παράλληλα, σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων εξακολουθεί να μην διαθέτει καμία γυναίκα σε θέση ηγεσίας. Την ίδια στιγμή, το μισθολογικό χάσμα εξακολουθεί να αποτελεί πραγματικότητα, με τις γυναίκες να αμείβονται κατά μέσο όρο χαμηλότερα από τους άνδρες για εργασία αντίστοιχης αξίας. Τα στοιχεία αυτά αποδεικνύουν ότι, παρά τα βήματα προόδου που έχουν πραγματοποιηθεί, η ισότητα στην εργασία παραμένει ζητούμενο και όχι πλήρως κατοχυρωμένο δικαίωμα.

Οι επιπτώσεις της γυάλινης οροφής είναι εκτεταμένες και επηρεάζουν όχι μόνο τα ίδια τα άτομα, αλλά και τους οργανισμούς, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία συνολικά. Όταν οι ηγετικές θέσεις καταλαμβάνονται κυρίως από άνδρες ή από άτομα που ανήκουν στην ίδια κοινωνική ομάδα, οι αποφάσεις που λαμβάνονται ενδέχεται να μην αντανακλούν τις ανάγκες και τις απόψεις ενός ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Η απουσία διαφορετικών οπτικών οδηγεί συχνά σε λιγότερο καινοτόμες και αποτελεσματικές λύσεις. Παράλληλα, η διαρκής κυριαρχία μιας συγκεκριμένης ομάδας στην ηγεσία ενισχύει τα στερεότυπα και αποθαρρύνει γυναίκες και μέλη μειονοτικών ομάδων από το να διεκδικήσουν ηγετικούς ρόλους. Με τον τρόπο αυτό συντηρούνται οι ανισότητες, ενώ παράλληλα χάνονται πολύτιμα ταλέντα και δυνατότητες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην πρόοδο της κοινωνίας.

Το φαινόμενο της γυάλινης οροφής δεν περιορίζεται μόνο στους χώρους εργασίας, αλλά επηρεάζει και τη γενικότερη κοινωνική δομή, συμβάλλοντας στη διατήρηση των κοινωνικών ανισοτήτων. Πολλές γυναίκες εξακολουθούν να αισθάνονται ότι το φύλο τους λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας για την κοινωνική και επαγγελματική τους εξέλιξη. Βιώνουν έμφυλες διακρίσεις και σεξιστικές συμπεριφορές στην καθημερινότητά τους, παρά την ύπαρξη θεσμικών πλαισίων που αποσκοπούν στην προστασία τους.

Στις 8 Μαρτίου 1857 καταγράφηκε μία από τις πρώτες μαζικές κινητοποιήσεις εργατριών στη Νέα Υόρκη με αίτημα καλύτερες συνθήκες εργασίας. Σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, οι διεκδικήσεις για ίσες ευκαιρίες και ίση μεταχείριση παραμένουν επίκαιρες. Εν έτει 2026, δυστυχώς, οι γυναίκες εξακολουθούν να αγωνίζονται για την πλήρη κατοχύρωση των εργασιακών τους δικαιωμάτων και όχι μόνο. Η αναγνώριση των ικανοτήτων ενός εργαζομένου οφείλει να βασίζεται αποκλειστικά σε αξιοκρατικά κριτήρια, που σχετίζονται με τις επιδόσεις και τις δεξιότητές του, ανεξαρτήτως φύλου.

Ίσως να διαβάζουμε τα παραπάνω και να τα χαρακτηρίζουμε ως αυτονόητα, όμως η πραγματικότητα μάς διαψεύδει καθημερινά. Υπάρχουν, βέβαια, φωτεινά παραδείγματα γυναικών που έχουν κατακτήσει κορυφαίες θέσεις ευθύνης και αποδεικνύουν ότι η ηγεσία δεν αποτελεί προνόμιο ενός φύλου. Η Ursula von der Leyen ηγείται της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Roberta Metsola κατέχει μία από τις σημαντικότερες θεσμικές θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η Giorgia Meloni αποτελεί την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό στην ιστορία της Ιταλίας. Στον επιχειρηματικό κόσμο, η Mary Barra συνεχίζει να βρίσκεται στην ηγεσία μίας από τις μεγαλύτερες αυτοκινητοβιομηχανίες παγκοσμίως, ενώ η Emma Walmsley συγκαταλέγεται στις ισχυρότερες γυναίκες της διεθνούς επιχειρηματικής σκηνής. Παράλληλα, προσωπικότητες όπως η Katalin Karikó αναδεικνύουν τη συμβολή των γυναικών στην επιστήμη και την καινοτομία.

Ωστόσο, τα παραδείγματα αυτά δεν αρκούν για να γεφυρώσουν το χάσμα που εξακολουθεί να υφίσταται μεταξύ ανδρών και γυναικών σε αντίστοιχες θέσεις ευθύνης. Δεν πρόκειται για έναν διαγωνισμό μεταξύ των φύλων, αλλά για την ανάγκη ίσης μεταχείρισης και ουσιαστικής αναγνώρισης των δικαιωμάτων όλων. Άλλωστε, σημασία έχει η πρόοδος και η ευημερία του συνόλου της κοινωνίας και όχι η συγκέντρωση της εξουσίας και των ευκαιριών σε μία μόνο μερίδα του πληθυσμού.

Η συζήτηση για τη γυάλινη οροφή δεν αφορά την επικράτηση του ενός φύλου έναντι του άλλου. Αφορά τη δημιουργία μιας κοινωνίας στην οποία η εξέλιξη, η αναγνώριση και η πρόσβαση στις ευκαιρίες καθορίζονται από τις ικανότητες και όχι από το φύλο. Μόνο τότε θα μπορούμε να πούμε ότι η γυάλινη οροφή έχει πραγματικά σπάσει.

Πηγές:
https://eige.europa.eu
https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Gender_pay_gap_statistics
https://www.ilo.org
https://www.kethi.gr/ereunes-meletes?field_thematics_target_id=10&field_year_value=
https://eige.europa.eu/gender-equality-index/2025/country/EL