Γράφει η Χριστιάννα Αντωνοπούλου Τεσσέρη, Φοιτήτρια Κοινωνικής Πολιτικής
ΥΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑΚΟΥΜΑΚΗ-ΚΡΗΤΗ:ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ “ΔΙΠΛΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ”
Η υπόθεση της Ελευθερίας Γιακουμάκη στο Ηράκλειο Κρήτης, που ήταν εξαφανισμένη από τις 19/04/2026 και εντοπίστηκε νεκρή στις 22/04 από πυροβολισμό, έφερε στο προσκήνιο ένα σύνθετο εγκληματολογικό φαινόμενο. Αυτήν την ώρα, οι έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη, κάποια ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα, καθώς και όλα τα ενδεχόμενα εξετάζονται. Παράλληλα όμως, οι αρχές προβληματίζονται με την αυτοχειρία του πρώην συντρόφου της λίγο αφότου του ζητήθηκε να δώσει συμπληρωματική κατάθεση για την εξαφάνιση της. Το γεγονός αυτό εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο περιπτώσεων, όπου η δολοφονία εξετάζεται ταυτόχρονα με την αυτοχειριακή πράξη άμεσα εμπλεκόμενων προσώπων. Η εγκληματολογία ονομάζει αυτό το μοτίβο ως “homicide-suicide” ,ή αλλιώς “murder-suicide“, όπου η ανθρωποκτονία και η επακόλουθη αυτοκτονία του δράστη είναι ένα καλά μελετημένο σχέδιο. Δηλαδή, το έγκλημα δεν ολοκληρώνεται με την σύλληψη του ανθρωποκτόνου, διότι ο ίδιος προχωρά σε αυτοκαταστροφική συμπεριφορά μετά την πράξη του, αλλά μέσω της αυτοκτονίας.
ΕΝΑ ΜΟΤΙΒΟ ΜΕ ΚΟΙΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Στην Ελλάδα, αν και τα περιστατικά δολοφονίας συνδυαστικά με αυτοκτονία είναι περιορισμένα σε αριθμό, εμφανίζουν αρκετές ομοιότητες στα κίνητρα και τη δράση του θύτη. Εγκλήματα τέτοιου χαρακτήρα σημειώνονται -κατά βάση- σε περιβάλλοντα προσωπικής σύνδεσης δράστη και θύματος(πχ: οικογένεια ή συντροφική σχέση).Το εγκληματολογικά ιδωμένο πρότυπο “homicide-suicide” δεν το συναντάμε πρώτη φορά.
- 23/01/2020-Φθιώτιδα. Ο δράστης πυροβόλησε στο πρόσωπο με κυνηγετικό όπλο την 50χρονη σύζυγο του μέσα στην κατοικία τους. Ο ίδιος αυτοκτόνησε κατά τον ίδιο τρόπο.
- 14/05/2022-Παλαιό Φάληρο. Ο δράστης μαχαίρωσε θανάσιμα την 48χρονη μητέρα του και εν συνεχεία προσπάθησε να αυτοκτονήσει -ανεπιτυχώς- , βάζοντας φωτιά στο διαμέρισμα τους.
- 07/06/2022-Δράμα. Ο δράστης πυροβόλησε τρεις φορές με κυνηγετική καραμπίνα την 59χρονη σύζυγο του, επειδή δεν δεχόταν να της δώσει διαζύγιο. Ύστερα, έβαλε τέλος στη ζωή του με το ίδιο όπλο.
- 08/11/2022-Μεσσηνία. Ο δράστης δολοφόνησε με βαριοπούλα την 61χρονη γυναίκα του ενώ κοιμόταν και αργότερα έκοψε τον λαιμό του.
- 22/05/2023-Χαλκιδική. Ο δράστης πυροβόλησε με καραμπίνα 4 φορές την 39χρονη σύζυγο του, μπροστά στο παιδί τους. Το θύμα έφερε πολλαπλά τραύματα στο σώμα της, ενώ χτύπησε και ο ανήλικος γιος. Ο δράστης αυτοκτόνησε.
ΤΟ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ
Η επιστημονική προσέγγιση του φαινομένου προϋποθέτει την εστίαση και ανάλυση της ψυχοπαθολογίας και προφίλ του εκάστοτε δράστη. Στις μελέτες που έχουν διεξαχθεί τονίζεται ότι οι δολοφόνοι που προβαίνουν σε αυτοχειρία δεν αποτελούν απαραίτητα μέρος της τυπικής εγκληματικότητας, αντίθετα παρουσιάζουν κρίσεις ψυχικής αποδιοργάνωσης. Αρκετοί εξ’αυτών έχουν συμπτώματα μείζονος κατάθλιψης, απελπισίας, ψυχικής κόπωσης και αίσθησης τελμάτωσης. Το άτομο δυσκολεύεται να σκεφτεί καθαρά, βλέπει το μέλλον ως αβέβαιο ή ακόμη και ανύπαρκτο και εγκλωβίζεται στην πεποίθηση ότι δεν υπάρχει καμία διέξοδος. Σε αυτό το πλαίσιο, η βία παρουσιάζεται ως λύση σε ένα πρόβλημα που ο δράστης αντιλαμβάνεται με διαστρεβλωμένο τρόπο.
Σε δεύτερη φάση, η αυτοκτονία πέρα από το ότι εκλαμβάνεται από το άτομο ως μονόδρομος, εκδηλώνεται συχνά ως επικείμενη ενέργεια στο πλαίσιο μιας συνολικής ψυχικής ευαλωτότητας.
ΟΙ ΜΟΧΛΟΙ ΠΙΕΣΗΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΟ “HOMICIDE-SUICIDE”-ΓΙΑΤΙ Ο ΔΡΑΣΤΗΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΕΙ;
Για την ορθότερη κατανόηση της ψυχολογίας του δράστη, είναι σημαντικό να τονίσουμε την άμεση συσχέτιση και αλληλεπίδραση της ψυχολογικής και συναισθηματικής του κατάστασης με τις κοινωνικές συνθήκες στις οποίες διαβιώνει, εντάσσεται και δρα.
- Η εγκληματική πράξη της δολοφονίας και ύστερα η αυτοχειρία μπορεί να προκύψει μέσα σε συνθήκες διαπροσωπικών συγκρούσεων ή αποχωρισμού (π.χ χωρισμός/διαζύγιο) του θύματος από τον δράστη, καθώς και παθολογικού τύπου συμπεριφορών του δράστη προς το θύμα(π.χ ζήλια).
- Τις περισσότερες φορές φαίνεται να προηγήθηκαν επεισόδια που άπτονται της ενδοοικογενειακής βίας.
- Το θύμα συνήθως έχει άμεση επαφή και συναισθηματικό δεσμό με τον θύτη.
- Η ανεργία, οι συνθήκες κοινωνικού αποκλεισμού, η φτώχεια, η ασθένεια κ.α. εντείνουν το αίσθημα αδιεξόδου και τείνουν στο έγκλημα και την αυτοκτονικότητα.
- Σε κλειστές και απομακρυσμένες κοινωνίες ο φόβος κατακραυγής, κοινωνικού στίγματος και έκθεσης λειτουργούν επιβαρυντικά στον ψυχισμό του δράστη.
- Η αυτοκτονία δεν είναι πάντα μια φυσική αντίδραση μετά την τέλεση του φόνου, αλλά ένας προσχεδιασμένος τρόπος είτε αυτοκαταστροφής, είτε διαφυγής των συνεπειών ή αυτοτιμωρίας λόγω ενοχών.
- Σε περιπτώσεις ψυχιατρικών διαταραχών, η αντίληψη της πραγματικότητας είναι διαστρεβλωμένη, με αποτέλεσμα ο δράστης να θεωρεί την πράξη του δικαιολογημένη και η αυτοκτονία εντάσσεται στο ίδιο παραληρητικό πλαίσιο.
- Λιγότερο συχνά, ο δράστης, έχοντας επίγνωση της πράξης του, αποφασίζει να αυτοκτονήσει, ελλείψει νοήματος ζωής.
ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ
Η υπόθεση της Ελευθερίας Γιακουμάκη στην Κρήτη έρχεται να υπενθυμίσει ότι τέτοιου είδους εγκλήματα δεν έχουν ως αφετηρία την δολοφονία του θύματος, αλλά είναι αποτέλεσμα μιας σειράς προηγούμενων επιβαρυντικών παραγόντων. Η κατανόηση του φαινομένου δεν αποσκοπεί μονάχα στην ερμηνεία και την καταγραφή του. Πρωτίστως, αναδεικνύει την ανάγκη για έγκαιρη αναγνώριση σημάτων κινδύνου, ενίσχυση των δομών ψυχικής υγείας και ουσιαστικών παρεμβάσεων σε περιπτώσεις καταγγελίας με σκοπό την αποτροπή των εγκλημάτων. Η συστηματική ευαισθητοποίηση και η καλλιέργεια κουλτούρας αναφοράς περιστατικών βίας μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη μείωση τέτοιων τραγικών συμβάντων.
ΠΗΓΕΣ
https://www.mdpi.com/1660-4601/19/13/7736
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0379073813003940?via%3Dihub
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4889623/
https://www.kathimerini.gr/society/562966879/o-makrys-katalogos-ton-gynaikoktonion/
https://guilfordjournals.com/doi/abs/10.1521/suli.2010.40.2.133
Επιμέλεια κειμένου Τζίμου Σταυρούλα