Γράφει η Νεφέλη Ευσταθοπούλου,

Σε μια κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν κατακτήσει δικαιώματα που παλαιότερα δεν μπορούσαν ούτε να διανοηθούν, η πατριαρχία εξακολουθεί να αποτελεί έναν βαθιά ριζωμένο μηχανισμό κοινωνικής οργάνωσης. Η οικονομική ανεξαρτησία, η σωματική αυτονομία και η διεκδίκηση της ισότητας αποτελούν σημαντικές κατακτήσεις της γυναικείας χειραφέτησης, χωρίς ωστόσο να έχουν οδηγήσει στην εξάλειψη των έμφυλων ανισοτήτων. Αντίθετα, η αμφισβήτηση των παραδοσιακών έμφυλων ρόλων φαίνεται να προκαλεί αντιδράσεις, καθώς η γυναικεία ανεξαρτησία εκλαμβάνεται από ορισμένους ως απειλή για την παραδοσιακή κατανομή εξουσίας και τα ανδρικά προνόμια.

Η πατριαρχία, επομένως, δεν αναπαράγεται μόνο μέσα από παγιωμένες κοινωνικές αντιλήψεις και θεσμούς, αλλά και μέσα από σύγχρονες μορφές αντίδρασης στη γυναικεία χειραφέτηση. Η αντίδραση αυτή γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στο διαδίκτυο, όπου διαδικτυακές κοινότητες και συζητήσεις αναπαράγουν μισογυνιστικές αντιλήψεις και αμφισβητούν τις κατακτήσεις των γυναικών. Την ίδια στιγμή, ο φόβος των γυναικών απέναντι στην έμφυλη βία παραμένει έντονος, ενώ η φράση «not all men» εμφανίζεται συχνά στα σχόλια φεμινιστικών αναρτήσεων, μετατοπίζοντας τη συζήτηση από τη βία που υφίστανται οι γυναίκες στην ανάγκη υπεράσπισης των ανδρών. Το ουσιαστικό πρόβλημα δεν είναι η συλλογική ενοχοποίηση των ανδρών, αλλά η άρνηση αναγνώρισης των κοινωνικών μηχανισμών που συντηρούν και αναπαράγουν την έμφυλη βία.

  Ένας σύγχρονος χώρος που επιτρέπει αυτή την αντίδραση είναι η «μονόσφαιρα» (manosphere), ένα σύνολο διαδικτυακών συνομιλιών μεταξύ διαφόρων ανδρικών ομάδων που αναπαράγουν τον μισογυνισμό. Όπως σημειώνει η Tracie Farrell στην έρευνά της σχετικά με το Reddit, η manosphere, αν και ξεκίνησε ως ένα φόρουμ στο οποίο οι άνδρες μπορούσαν να μοιράζονται τους προβληματισμούς τους σχετικά με την παραβίαση των δικαιωμάτων τους, έχει μετατραπεί σε ένα εξαιρετικά εχθρικό και επιθετικό περιβάλλον (Farrell, 2019). Η Laura Bates, στο βιβλίο της Men Who Hate Women, αναφέρει ότι η απελευθέρωση των γυναικών παρουσιάζεται ως ένας αρνητικός, τυραννικός μηχανισμός για τη ζωή των ανδρών (Bates, 2020). Αξιοσημείωτο είναι πως πολλοί χρήστες των incel (involuntary celibate) κοινοτήτων θεωρούν ότι οι γυναίκες τούς έχουν απορρίψει λόγω της ελευθερίας που έχουν κερδίσει και ότι η αυτονομία και η αυτοδιάθεσή τους αποτελούν κυρίως απειλή για την αρρενωπότητά τους (Bates, 2020).

Η ανησυχία για την άνοδο του μισογυνισμού, όμως, γίνεται πιο σαφής και αποκτά μεγαλύτερη αίσθηση επείγοντος όταν εξετάζεται η κανονικοποίηση της σεξουαλικής βίας. Τον Μάρτιο του 2026, δημοσιεύτηκε ένα άρθρο του CNN με τίτλο «Exposing a global ‘rape academy’». Οι δημοσιογράφοι Vandoorne και Fox ερευνούν τον ιστότοπο Motherless, μια πλατφόρμα πορνογραφικού υλικού, δίνοντας έμφαση στην ηθική διάσταση του περιεχομένου της (Vandoorne & Fox, 2026). Σύμφωνα με το άρθρο, ο ιστότοπος περιλαμβάνει αναρτήσεις φωτογραφιών γυναικών σε κατάσταση αναισθησίας ή ύπνου, οι οποίες έχουν αναρτηθεί από άνδρες, καθώς και σχόλια ανδρών που ανταλλάσσουν συμβουλές σχετικά με το πώς να ναρκώνουν τις συντρόφους τους, προκειμένου να προχωρήσουν στην ολοκλήρωση σεξουαλικών πράξεων (Vandoorne & Fox, 2026). Το άρθρο αναφέρει ότι τον Φεβρουάριο του 2026 πραγματοποιήθηκαν 62 εκατομμύρια κλικ στον ιστότοπο Motherless. Εξήντα δύο εκατομμύρια. Αυτό σημαίνει εξήντα δύο εκατομμύρια κλικ σε έναν ιστότοπο που περιλαμβάνει λεζάντες όπως #passedout και #eyecheck. και εξακολουθεί να λειτουργεί σαν να μην έχει συμβεί τίποτα, ακόμη και μετά τη δημοσίευση του άρθρου του CNN. Η σημασία αυτής της πρακτικής ανταλλαγής συμβουλών για τον βιασμό δεν περιορίζεται μόνο στη συγκεκριμένη πλατφόρμα, καθώς αποδεικνύει πόσο εύκολα μπορεί πλέον να αναπαραχθεί μια τέτοια μορφή ακραίας βίας, αλλά και πόσο εύκολα μπορεί να αναπτυχθεί μια συλλογικότητα μεταξύ των θυτών.

Η ανωνυμία του διαδικτύου βοηθά τους χρήστες αυτών των ομάδων να δημοσιεύουν συμβουλές και μαθήματα σχετικά με το πώς να βιάσουν σωστά ένα άτομο. Η επιβεβαίωση που λαμβάνουν σε τέτοιες πλατφόρμες απενοχοποιεί πλήρως την εγκληματική φύση αυτών των συζητήσεων. Παράλληλα, οι χρήστες αποκτούν μια αίσθηση αδελφοσύνης, την οποία, ειρωνικά, έχουν ιστορικά στερηθεί μέσω της πατριαρχίας. Αυτή η αίσθηση συλλογικότητας, παραδοσιακά συνδεδεμένη με τα γυναικεία ακτιβιστικά κινήματα, προσφέρει ελπίδα και επιβεβαίωση σε όσους αισθάνονται ότι απειλούνται από τη γυναικεία ανεξαρτησία, ενώ καθιστά τις βίαιες πράξεις κατά των γυναικών πολύ πιο πιθανές.

  Η πατριαρχία δεν εξαφανίζεται επειδή οι γυναίκες κατακτούν δικαιώματα. Αντίθετα, μετασχηματίζεται, προσαρμόζεται και βρίσκει νέους τρόπους να αναπαράγεται. Σήμερα, το διαδίκτυο μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ακόμη χώρος όπου ο μισογυνισμός αποκτά συλλογική φωνή και η βία βρίσκει άλλοθι. Η αντιμετώπισή της απαιτεί όχι μόνο την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών, αλλά και την αμφισβήτηση μιας κοινωνικής αντίληψης που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την ανεξαρτησία τους ως απειλή.

Γιατί η πραγματική ισότητα δεν απειλεί κανέναν. Αυτό που απειλείται είναι μια εξουσία που για αιώνες θεωρούνταν αυτονόητη. Και ίσως αυτός να είναι ο μεγαλύτερος φόβος της πατριαρχίας: όχι η απώλεια των γυναικών, αλλά η απώλεια του ελέγχου πάνω τους.

Πηγές: 

Bates, Laura. Men Who Hate Women: From Incels to Pickup Artists, the Truth about Extreme Misogyny and How It Affects Us All. Simon & Schuster, 2020.

Farrell, Tracie. “Exploring misogyny across the Manisphere in Reddit” 2019

Vandoorne, Saskya. “Exposing a Global ‘Rape Academy’ ” CNN. 2026