Γράφει η Άννα Μπαράκα, τελειόφοιτη ψυχολογίας και ιδιωτική ερευνήτρια
Το πρόσφατο περιστατικό στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης, με τον τραυματισμό ενός 24χρονου άνδρα έπειτα από επίθεση με μαχαίρι που φέρεται να πραγματοποίησε η 29χρονη σύντροφός του, επαναφέρει στο προσκήνιο το σύνθετο ζήτημα της ενδοσυντροφικής βίας. Αν και οι πρώτες πληροφορίες συνδέουν το συμβάν με έναν έντονο διαπληκτισμό, η εγκληματολογική και κοινωνιολογική έρευνα επισημαίνει ότι τέτοια περιστατικά σπάνια μπορούν να ερμηνευθούν αποκλειστικά ως αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας σύγκρουσης.
Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι περιστατικά βίας μεταξύ συντρόφων συχνά συνδέονται με συσσωρευμένες εντάσεις, δυσλειτουργικά πρότυπα επικοινωνίας, δυσκολίες διαχείρισης του θυμού και έντονη συναισθηματική φόρτιση. Ωστόσο, τα ακριβή αίτια κάθε υπόθεσης αποτελούν αντικείμενο διερεύνησης και δεν μπορούν να εξαχθούν με βεβαιότητα πριν ολοκληρωθεί η εξέταση των πραγματικών περιστατικών.
Στην εγκληματολογική προσέγγιση της ενδοσυντροφικής βίας, το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στη στιγμή της επίθεσης αλλά επεκτείνεται στο ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή εκδηλώνεται. Η θεωρία του «κύκλου της βίας» της Walker (1979) εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως σημαντικό ερμηνευτικό εργαλείο, περιγράφοντας τη διαδοχή φάσεων έντασης, σύγκρουσης και βίαιης εκτόνωσης. Παρότι η σύγχρονη έρευνα αναγνωρίζει ότι το συγκεκριμένο μοντέλο δεν εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις, παραμένει χρήσιμο για την κατανόηση ορισμένων μορφών βίας μέσα στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ως φερόμενη δράστιδα αναφέρεται γυναίκα, στοιχείο που συχνά προκαλεί κοινωνική συζήτηση γύρω από τα στερεότυπα της έμφυλης και ενδοσυντροφικής βίας. Η σύγχρονη εγκληματολογική βιβλιογραφία επισημαίνει ότι, παρότι οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν δυσανάλογα συχνά θύματα σοβαρής ενδοοικογενειακής και συντροφικής βίας, η επιθετική συμπεριφορά μπορεί να εκδηλωθεί από άτομα κάθε φύλου. Η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας δεν αναιρεί τις στατιστικές διαπιστώσεις σχετικά με την έμφυλη βία, αλλά συμβάλλει σε μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση του φαινομένου.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, η βίαιη κλιμάκωση μιας διαπροσωπικής σύγκρουσης συνδέεται συχνά με αδυναμία αποτελεσματικής διαχείρισης έντονων συναισθημάτων, περιορισμένες δεξιότητες επίλυσης συγκρούσεων και προϋπάρχουσες εντάσεις στη σχέση. Η χρήση μαχαιριού ή άλλου αιχμηρού αντικειμένου αποτελεί δείκτη υψηλής επικινδυνότητας. Η μετάβαση από λεκτικές αντιπαραθέσεις σε σωματική βία σπάνια είναι αιφνίδια. Συχνά προηγούνται στάδια αυξανόμενης επιθετικότητας, κατά τα οποία η ένταση κλιμακώνεται σταδιακά μέχρι την εκδήλωση σοβαρής βίας. Η αναγνώριση αυτών των προειδοποιητικών ενδείξεων αποτελεί βασικό στοιχείο της πρόληψης.
Σε κοινωνιολογικό επίπεδο, η βία στις συντροφικές σχέσεις αποτελεί πολυπαραγοντικό φαινόμενο, το οποίο μπορεί να σχετίζεται με κοινωνικές πιέσεις, προσωπικά βιώματα, δυναμικές εξουσίας, ψυχολογικές δυσκολίες και δυσλειτουργικούς τρόπους διαχείρισης των συγκρούσεων. Η εγκληματολογική ανάλυση δεν αποσκοπεί στην ηθική αξιολόγηση των εμπλεκομένων, αλλά στην κατανόηση των μηχανισμών που οδηγούν στη βίαιη συμπεριφορά, ώστε να ενισχυθούν οι δυνατότητες πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης.
Το περιστατικό στην Άνω Πόλη λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι πολλά γεγονότα που εμφανίζονται δημόσια ως «στιγμιαία ξεσπάσματα» ενδέχεται να αποτελούν την κορύφωση μιας μακρότερης περιόδου εντάσεων που δεν είχαν αναγνωριστεί ή αντιμετωπιστεί εγκαίρως. Η ενίσχυση της πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, η εκπαίδευση στη διαχείριση συγκρούσεων και η έγκαιρη αναγνώριση ενδείξεων βίαιης συμπεριφοράς αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την πρόληψη παρόμοιων περιστατικών.
Η διεθνής έρευνα επισημαίνει ότι οι άνδρες-θύματα ενδοσυντροφικής βίας συχνά εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά καταγγελιών, είτε λόγω κοινωνικών στερεοτύπων είτε λόγω φόβου κοινωνικού στιγματισμού. Ως αποτέλεσμα, μέρος του φαινομένου παραμένει υποκαταγεγραμμένο, δυσχεραίνοντας την ακριβή αποτύπωσή του στις επίσημες στατιστικές.
Το γεγονός ότι ο τραυματισμένος άνδρας νοσηλεύεται εκτός κινδύνου δεν μειώνει τη σοβαρότητα του συμβάντος. Αντίθετα, αναδεικνύει πόσο εύθραυστη μπορεί να αποδειχθεί η αίσθηση ασφάλειας μέσα σε μια στενή συντροφική σχέση και υπενθυμίζει την ανάγκη συστηματικής αντιμετώπισης κάθε μορφής βίας, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας ή κοινωνικής προέλευσης των εμπλεκομένων.
Βιβλιογραφία
Dobash, R. E., & Dobash, R. P. (2004). Women’s Violence to Men in Intimate Relationships: Working on a Puzzle. British Journal of Criminology.
Walker, L. E. (1979). The Battered Woman. Harper & Row.
Jewkes, R. (2002). Intimate partner violence: causes and prevention. The Lancet.
Gelles, R. J. (1997). Intimate Violence in Families. Sage Publications.
Johnson, M. P. (2008). A Typology of Domestic Violence. Northeastern University Press.