Γράφει η Παναγιώτα Μαγγίνα,
Η απειλή πως ένας γονέας θα απομακρύνει τα παιδιά από τον άλλο σε περίπτωση χωρισμού αφορά μια ιδιαίτερα σοβαρή μορφή ψυχολογικής βίας. Ειδικότερα, η ψυχολογική βία περιλαμβάνει συμπεριφορές εκ προθέσεως που πλήττουν σοβαρά την ψυχολογική ακεραιότητα ενός ατόμου, μέσω καταναγκασμών ή απειλών. Στη συγκεκριμένη μορφή βίας, ο θύτης γνωρίζει πολύ καλά την ψυχοσύνθεση του θύματος, εκμεταλλευόμενος παράλληλα έναν από τους ισχυρότερους δεσμούς του ανθρώπου, δηλαδή εκείνον που τον ενώνει με τα παιδιά του και βασίζεται σε αυτό.
Όταν αυτή η απειλή αναφέρεται κάθε φορά που ο άλλος σύντροφος εκφράζει την επιθυμία να αποχωρήσει από τη σχέση, δημιουργείται μια σχέση εξουσίας και συναισθηματικής εξάρτησης. Με αυτό τον τρόπο ο θύτης κατορθώνει να κρατήσει παρά τη θέληση του το άλλο άτομο μέσα στη σχέση, με γνώμονα πως αν φύγει θα χάσει τα παιδιά του.
Ένα πολυ σημαντικό δεδομένο για την απειλή είναι πως, υπό προϋποθέσεις, αποτελεί ποινικό αδίκημα στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, ρυθμίζεται από το άρθρο 333 του Ποινικού μας Κώδικα, το οποίο αναφέρει τη διακεκριμένη μορφή απειλής στο πλαίσιο της ενδοοικογενειακής βίας. Αυτή διώκεται με ποινή φυλάκισης έως 3 έτη ή χρηματική ποινή.
Αποτελεί ύψιστης σημασίας γεγονός το να γνωρίζουμε πότε κάποιος ξεπερνά τα επιτρεπτά όρια με βάση το νόμο. Πόσο μάλλον όταν, ασκώντας συναισθηματική πίεση, απομακρύνει το άτομο από την υπεράσπιση των δικαιωμάτων του. Στην Ελλάδα, το οικογενειακό δίκαιο προβλέπει συγκεκριμένες ρυθμίσεις για τη προστασία των σχέσεων μεταξύ γονέων και παιδιών. Κανένας γονιός δε μπορεί να απομακρύνει τα παιδιά αυθαίρετα και να τα κρατήσει μακριά από τον άλλο ή να του απαγορεύσει την επικοινωνία χωρίς συμφωνία ή δικαστική απόφαση.
ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΝΟΜΙΚΑ;
Μετά τον χωρισμό ή το διαζύγιο, η γονική μέριμνα -δηλαδή οι σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή, την υγεία, την εκπαίδευση και την ανατροφή- ασκείται από κοινού και εξίσου και από τους δύο γονείς, εκτός αν το δικαστήριο αποφασίσει διαφορετικά (Γονική Μέριμνα Ν.4800/2021)
Η επιμέλεια , δηλαδή η καθημερινή φροντίδα και η διαμονή του παιδιού, καθορίζεται είτε με κοινή συμφωνία των γονέων είτε αν διαφωνούν από το αρμόδιο Δικαστήριο. Το δικαστήριο δεν κρίνει με βάση το φύλο του γονέα, αλλά με αποκλειστικό κριτήριο το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.
Ειδικότερα όσο αφορά το συμφέρον του παιδιού:
«Άρθρο 1511 Άσκηση ανάθεση γονικής μέριμνας κατά το συμφέρον του τέκνου.
-
- 1. Κάθε απόφαση των γονέων σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας πρέπει να αποβλέπει στο βέλτιστο συμφέρον του τέκνου.
- 2. Στο βέλτιστο συμφέρον του τέκνου, που εξυπηρετείται ιδίως από την ουσιαστική συμμετοχή και των δύο γονέων στην ανατροφή και φροντίδα του, καθώς επίσης και από την αποτροπή διάρρηξης των σχέσεων του με καθένα από αυτούς, πρέπει να αποβλέπει και η απόφαση του δικαστηρίου, όταν αποφασίζει σχετικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή με τον τρόπο άσκησής της. Η απόφαση του δικαστηρίου συνεκτιμά παραμέτρους, όπως την ικανότητα και πρόθεση καθενός εκ των γονέων να σεβαστεί τα δικαιώματα του άλλου, τη συμπεριφορά κάθε γονέα κατά το προηγούμενο χρονικό διάστημα και τη συμμόρφωσή του με τις νόμιμες υποχρεώσεις του, δικαστικές αποφάσεις, εισαγγελικές διατάξεις και προηγούμενες συμφωνίες που είχε συνάψει με τον άλλο γονέα και αφορούν το τέκνο.
- 3. Η απόφαση του δικαστηρίου πρέπει επίσης να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις εξαιτίας ιδίως του φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της φυλής, της γλώσσας, της θρησκείας, των πολιτικών ή όποιων άλλων πεποιθήσεων, της ιθαγένειας, της εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης ή της περιουσίας.
- 4.Ανάλογα με την ωριμότητα του τέκνου πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται η γνώμη του, πριν από κάθε απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα και τα συμφέροντά του.
Όταν η γονική μέριμνα ασκείται από κοινού, αλλά οι γονείς δεν διαμένουν πλέον μαζί, ο τόπος διαμονής του παιδιού καθορίζεται στο πλαίσιο της συμφωνίας τους ή, σε περίπτωση διαφωνίας, με δικαστική απόφαση. Κανένας γονέας δεν μπορεί να αποκλείσει αυθαίρετα τον άλλο από τη συμμετοχή στη ζωή του παιδιού ή να διακόψει μονομερώς την επικοινωνία τους, παρακάμπτοντας το ισχύον νομικό πλαίσιο. Βέβαια, η επικοινωνία και η συμμετοχή κάθε γονέα υπόκεινται πάντοτε στην προστασία των δικαιωμάτων και της ασφάλειας του παιδιού. Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται βία ή κίνδυνος για τη σωματική ή ψυχική του υγεία, το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει τους αναγκαίους περιορισμούς.
ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΕΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ;
Αρχικά, το σημαντικότερο είναι η ενημέρωση. Ένας γονέας που δέχεται τέτοιου είδους απειλές πρέπει να γνωρίζει το νομικό πλαίσιο. Αυτό όχι μόνο θα περιορίσει το φόβο αλλά και θα τον βοηθήσει να πάρει ορθές και λογικές αποφάσεις χωρίς να παρασύρεται από τις απειλές. Η νομική υποστήριξη, η καταγραφή των απειλών και η δικαστική προστασία είναι μόνο μερικές από τις ενέργειες που μπορούν να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της κατάστασης.
Εντούτοις, η απειλή ότι ένας γονέας θα πάρει τα παιδιά σε περίπτωση χωρισμού δε πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλή διαφωνία μεταξύ δύο συντρόφων. Στη πραγματικότητα, είναι μια συμπεριφορά που ανάλογα με τις συνθήκες μπορεί να αποτελέσει μέσο ψυχολογικού εκφοβισμού και ελέγχου με σκοπό να δημιουργήσει ανασφάλεια και φόβο στον άλλο γονέα. Παράλληλα, η χρησιμοποίηση των παιδιών ως μέσο πίεσης τα φέρνει αντιμέτωπα με συνέπειες στην φυσιολογική τους συναισθηματική ανάπτυξη, στις οποίες δε φέρουν καμία ευθύνη.
Η γονεϊκή ιδιότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μέσο εκβιασμού, τιμωρίας ή αντιποίνων μεταξύ των πρώην συντρόφων. Η σχέση ενός γονέα με το παιδί του δεν παύει να υπάρχει επειδή τελειώνει η συντροφική σχέση των ενηλίκων. Το ζητούμενο δεν είναι ποιος γονέας θα επικρατήσει, αλλά πώς θα διασφαλιστεί ένα ασφαλές και σταθερό περιβάλλον για το παιδί, με σεβασμό στα δικαιώματα και στις ανάγκες του.
Γιατί τα παιδιά δεν πρέπει να γίνονται όπλο σε μια σύγκρουση ενηλίκων. Το βέλτιστο συμφέρον τους οφείλει να βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο κάθε απόφασης.
Πηγές
https://eige.europa.eu/publications-resources/thesaurus/terms/1241?language_content_entity=el
https://www.kodiko.gr/nomothesia/document/720693/nomos-4800-2021
