Γράφει η Λίνα Αδάμ,

Στην εποχή μας, η καθημερινή χρήση των εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης (social media), όπως το Instagram, το Messenger και το TikTok, αποτελεί ένα από τα κυριότερα μέσα επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης, χρησιμοποιούμενο από ανθρώπους όλων των ηλικιών και κοινωνικών ομάδων. Ωστόσο, το διαδικτυακό περιεχόμενο δεν έχει πάντοτε θετικό αντίκτυπο· αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη κακόβουλων σχολίων, έντονης κριτικής και λεκτικών επιθέσεων ή, με άλλα λόγια, για το φαινόμενο του «hate speech».

ΤΙ ΕΝΝΟΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΟΡΟ «HATE SPEECH»;

Σύμφωνα με τον επίσημο ορισμό του Συμβουλίου Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο όρος «hate speech», γνωστός στα ελληνικά ως «ρητορική μίσους», αποτελεί «κάθε μορφή έκφρασης που διαδίδει, υποκινεί, προωθεί ή δικαιολογεί το φυλετικό μίσος, την ξενοφοβία, τον αντισημιτισμό ή άλλες μορφές μίσους που στηρίζονται στη μισαλλοδοξία, συμπεριλαμβανομένης αυτής που εκφράζεται μέσω του επιθετικού εθνικισμού και του εθνοκεντρισμού, των διακρίσεων και της εχθρότητας κατά των μειονοτήτων, των μεταναστών και των ανθρώπων με καταγωγή από την αλλοδαπή».

ΠΩΣ ΕΝΤΟΠΙΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ;

Ο παραπάνω ορισμός μπορεί να μας φέρνει στο μυαλό ακραίες κοινωνικές ή πολιτικές τοποθετήσεις. Στην πραγματικότητα, όμως, η ρητορική μίσους δεν εκφράζεται πάντοτε με τόσο κραυγαλέο τρόπο, αλλά συχνά κρύβεται μέσα σε φαινομενικά «αθώες» εκφράσεις, τις οποίες δυστυχώς έχουμε σε μεγάλο βαθμό κανονικοποιήσει. Ανάμεσα στο πλήθος τέτοιων εκφράσεων, ξεχωρίζουν οι εξής:

• «Εγώ δεν είμαι ρατσιστής/-τρια, αλλά οι αλλοδαποί μάς κλέβουν, σκοτώνουν, παίρνουν τις δουλειές μας…». Συχνά ακολουθούν και άλλες γενικεύσεις που σκοπό έχουν να συνδέσουν την εγκληματικότητα με ανθρώπους διαφορετικής εθνικής καταγωγής.
• «Μα καλά, πώς ντύνεσαι έτσι; Τα παιδιά σου δεν τα σκέφτεσαι;». Επιπλήξεις που αναπαράγουν σεξιστικά στερεότυπα σχετικά με τη γυναικεία εμφάνιση, την αυτοδιάθεση και τη μητρότητα.
• «Εάν έχανες λίγα κιλά, θα γινόσουν κούκλα!». Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα body shaming, μεταμφιεσμένο ως κομπλιμέντο ή ενδιαφέρον για την υγεία του ατόμου.
• «Εσείς οι ομοφυλόφιλοι ήδη προκαλείτε πολύ, δεν πρέπει να κάνετε και παρέλαση για αυτό!». Μια βαθιά ομοφοβική τοποθέτηση που στοχεύει στον περιορισμό της ισότιμης παρουσίας των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων στον δημόσιο χώρο.

ΠΩΣ Η ΑΝΩΝΥΜΙΑ ΤΩΝ SOCIAL MEDIA ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΙ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΙΔΕΕΣ;

Στον ψηφιακό κόσμο, η ρητορική μίσους αναπτύσσεται ευκολότερα, καθώς η επικοινωνία πραγματοποιείται χωρίς την άμεση πρόσωπο με πρόσωπο επαφή. Επιπλέον, οι εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης δίνουν στον θύτη τη δυνατότητα να διατηρεί την ταυτότητά του κρυφή.

Η ανωνυμία αυτή, σε συνδυασμό με την αμεσότητα της δημοσίευσης, τη δυνατότητα μαζικής αναδημοσίευσης και αναπαραγωγής του ίδιου περιεχομένου από πολλούς λογαριασμούς, αλλά και την ευκολία εντοπισμού ανθρώπων με παρόμοιες απόψεις, εγκυμονεί τον κίνδυνο να εδραιωθούν ή να ενισχυθούν στην κοινωνία ιδέες που δικαιολογούν τη λεκτική βία απέναντι σε συγκεκριμένες ομάδες ή άτομα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

ΑΠΟ ΤΟ ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΙΟ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ: ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ;

Επόμενο αυτής της στοχευμένης και πολλές φορές σκληρής ρητορικής μίσους είναι οι βαθιές ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις στα θύματα. Σε προσωπικό επίπεδο, το άγχος, η κατάθλιψη και η μειωμένη αυτοεκτίμηση, βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, οδηγούν σταδιακά στην αποφυγή της κοινωνικής αλληλεπίδρασης, στην κοινωνική απομόνωση και στην απροθυμία αντίδρασης, λόγω της ευάλωτης θέσης στην οποία βρίσκονται τα θύματα. Όταν τέτοιες συμπεριφορές επαναλαμβάνονται χωρίς αντίδραση, υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρηθούν φυσιολογικές, με αποτέλεσμα να καλλιεργείται ένα κλίμα δυσπιστίας, πόλωσης και εχθρότητας απέναντι στη διαφορετικότητα

Παράλληλα, παραβιάζεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Σε κοινωνικό επίπεδο, κάθε αρνητικό σχόλιο μπορεί να επεκταθεί και να ενισχύσει φαινόμενα ρατσισμού, διακρίσεων και μίσους απέναντι σε στοχευμένα πρόσωπα ή ομάδες, τα οποία διαδίδονται με ιδιαίτερη ευκολία μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Οι συνέπειες αυτές είναι ακόμη πιο έντονες όταν τα θύματα είναι παιδιά και έφηβοι, καθώς βρίσκονται σε μια περίοδο διαμόρφωσης της προσωπικότητας και της αυτοεικόνας τους. Η συνεχής έκθεση σε προσβλητικά σχόλια μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ψυχική τους υγεία, τις σχολικές τους επιδόσεις και τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές ψυχολογικές διαταραχές.

ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΣΠΑΣΟΥΜΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟ – ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ – ΚΥΚΛΟ ΜΙΣΟΥΣ;

Ό,τι ανεβαίνει στο διαδίκτυο μπορεί να παραμείνει εκεί για πάντα. Μια απλή ανάρτηση, μια χιουμοριστική εικόνα ή ένα κακόβουλο βίντεο, ακόμη και αν διαγραφεί, μπορεί να έχει ήδη αποθηκευτεί ή αναδημοσιευτεί, καθιστώντας ανέφικτη την οριστική εξαφάνισή του. Για τον λόγο αυτό, τα θύματα της ρητορικής μίσους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δυσκολεύονται πολλές φορές να ζητήσουν βοήθεια, καθώς η μεγάλη απήχηση τέτοιων δημοσιεύσεων είναι δύσκολο να περιοριστεί.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, παρατηρείται ολοένα και περισσότερο η προσπάθεια τόσο των ευρωπαϊκών κρατών όσο και των ίδιων των διαδικτυακών πλατφορμών να λάβουν μέτρα για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να γίνει στην υπόθεση του ποδοσφαιριστή Βασίλη Τσιάρτα, ο οποίος το 2017 ανήρτησε σε προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook την εξής ανακοίνωση: «Εύχομαι οι πρώτες αλλαγές φύλου να γίνουν στα παιδιά αυτών που ψήφισαν αυτό το αίσχος. Να δω με τι καμάρι θα κυκλοφορήσουν. Υ.Γ. Νομιμοποιήστε και τους παιδόφιλους να ολοκληρώσετε τα εγκλήματα». Ο συγκεκριμένος χρήστης του Facebook καταδικάστηκε στα τέλη του 2022 σε δέκα μήνες φυλάκιση και χρηματική ποινή 5.000 ευρώ από το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Η συγκεκριμένη υπόθεση ανέδειξε ότι η ρητορική μίσους στο διαδίκτυο μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να επιφέρει και ποινικές συνέπειες.

Οι περισσότερες πλατφόρμες διαθέτουν ήδη εργαλεία αναφοράς, φιλτραρίσματος και αυτόματου εντοπισμού προσβλητικού περιεχομένου. Τα εργαλεία αυτά ανιχνεύουν σχόλια με προσβλητικές λέξεις, φράσεις ή ακόμη και emojis, περιορίζοντας την προβολή τους στο ευρύ κοινό.

Όλοι γινόμαστε καθημερινά μάρτυρες λεκτικής βίας στις οθόνες μας. Το να «γίνεις άνθρωπος» στον ψηφιακό κόσμο σημαίνει να χρησιμοποιείς τη φωνή σου για να προστατεύεις την αξιοπρέπεια όλων και να συμβάλλεις στη δημιουργία ενός ασφαλέστερου και πιο συμπεριληπτικού διαδικτυακού περιβάλλοντος.

 

Πηγές: https://www.crimetimes.gr/to-adikima-tis-dimosias-ypokinisis-vi/

https://d3solutions.gr/hate-comments-odigos-epiviosis/

https://freader.ekt.gr/eadd/index.php?doc=54788&lang=el#p=13

https://hellanicus.lib.aegean.gr/files/d6e3afc6-c957-40b9-ac11-2c945043907f/download/MSC_Thesis_Dimitris_Katrinis.pdf

https://g2red.org/el/hate-speech/