Γράφει η Ιεροδιακόνου-Τσιμπίδη Φλωρεντία(Απόφοιτη Φ.Π.Ψ, Απόφοιτη Ψυχολογίας, Τελειόφοιτη Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Δικαστικής Ψυχολογίας)

Ως κακοποίηση ορίζεται μια πράξη ή σειρά πράξεων που αποσκοπεί στον έλεγχο, την κυριαρχία, την απομόνωση, τον εκφοβισμό και την ψυχική εξουθένωση του ατόμου (Ali & Mcgarry, 2020). Το φαινόμενο λαμβάνει διαστάσεις πανδημίας και παρατηρείται ανεξαρτήτως φύλου, καταγωγής ή πολιτισμικού υπόβαθρου.

Ευαλωτότητα LGBTQPI+ Ατόμων

Τα LGBTQPI+ άτομα βρίσκονται στη θέση του θύματος πολύ συχνότερα από τα ετεροφυλόφιλα ή cis άτομα (Donne et al., 2017 κ.ά.). Η κοινότητα αυτή βρίσκεται στην κορυφή των πληθυσμών που βιώνουν βία και κακοποίηση, με πάνω από το 60% να έχει βιώσει έστω ένα περιστατικό βίας και πάνω από το 55% να έχει βιώσει κάποιο περιστατικό βιασμού (Swan et al., 2019). Τα άτομα αυτά είναι πιθανότερο να βιώσουν σεξουαλική κακοποίηση σε σχέση με τα ετεροφυλόφιλα άτομα (Ali & Mcgarry, 2020).

• Διαφορές σεξουαλικής ταυτότητας: Πλήθος ερευνών βεβαιώνει την αυξημένη ευαλωτότητα σε κάθε είδους βία, ενώ ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι αμφιφυλόφιλοι και πανσεξουαλικοί πληθυσμοί (Ali & Mcgarry, 2020 κ.ά.).
• Ειδικές Μορφές Βίας: Στην κοινότητα καταγράφεται η βία που σχετίζεται με την αποκάλυψη του HIV/AIDS status ή/και της σεξουαλικής ταυτότητας ως μέσο εκβιασμού για έλεγχο του θύματος (Hogan, 2016· Ali & Mcgarry, 2020).
• Identity Abuse (Κακοποίηση Ταυτότητας): Πρόκειται για την αμφισβήτηση της αυθεντικότητας της ταυτότητας του ατόμου (σεξουαλικής ή/και φύλου) μέσω υποτιμητικών σχολίων, όπως ότι «δεν είναι αρκετά γκέι» ή ότι απλά «ακολουθούν μόδες» (Scheer, Woulfe & Goodman, 2018).
• Στατιστικά: Τα ποσοστά σεξουαλικής κακοποίησης σε ομόφυλες/αμφιφυλόφιλες γυναίκες κυμαίνονται από 16% έως 85%, και σε άντρες από 12% έως 54% (McKay, Lindquist & Misra, 2017). Η συναισθηματική κακοποίηση είναι η συχνότερη μορφή βίας στα ομόφυλα ζευγάρια (Hogan, 2016). Τα LGBTQPI+ άτομα εμφανίζουν αυξημένα ποσοστά αυτοβλαπτικών συμπεριφορών και αυτοκτονικού ιδεασμού (Bakken & Kruse, 2019).

Ταυτότητα Φύλου και Κίνδυνος Κακοποίησης

Γυναίκες και Πολιτισμικό Υπόβαθρο

Στις ευρωπαϊκές χώρες, έως και 60% των γυναικών έχει βιώσει συναισθηματική κακοποίηση (Esquivel-Santoveña et al., 2019). Σε Ανατολικές και Αφρικανικές χώρες, η επιδημιολογία για τις γυναίκες κυμαίνεται μεταξύ 37% και 71%. Η διαφορά αυτή ορίζεται από την παντοδυναμία του άνδρα που ενισχύεται από το πολιτισμικό υπόβαθρο (Dery, 2019 κ.ά.). Ακόμα, πάνω από το 50% των χωρών δεν έχει ποινικοποιήσει τον βιασμό εντός γάμου (Barker, Stewart & Vigod, 2018).

Άντρες και Κοινωνικό Στίγμα

Ο σκοτεινός αριθμός (μη καταγεγραμμένα περιστατικά) κακοποίησης στους άντρες φαίνεται να είναι μεγαλύτερος από αυτόν των γυναικών. Οι άντρες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κοινωνικό στιγματισμό (Clark, 2017 κ.ά.) και το αίσθημα ντροπής εμποδίζει τη γνωστοποίηση, καθώς ο άντρας παρουσιάζεται ως κυρίαρχος (Hogan, 2016). Μόλις το 26% των καταγγελιών κακοποίησης προέρχεται από άντρες (Wallace et al., 2019). Συχνότερες μορφές βίας εναντίον αντρών είναι η υποτιμητική συμπεριφορά, η απειλή αφαίρεσης παιδιών και η οικονομική καταστροφή (Hogan, 2016).

Τα Τρανς Άτομα

Τα τρανς άτομα (όσα το κοινωνικό τους φύλο δεν συνάδει με το βιολογικό) είναι ιδιαιτέρως ευάλωτα λόγω του κοινωνικού στίγματος και είναι πιθανότερο να βιώσουν σεξουαλική βία σε σχέση με τα cis άτομα (Martin-Storey et al., 2018).

• Ποσοστά Βίας: Το 69% των τρανς γυναικών και το 30% των τρανς αντρών έχει βιώσει σεξουαλική κακοποίηση (Ussher et al., 2020).
• Η συχνότητα σωματικής, σεξουαλικής και διαδικτυακής βίας που αναφέρουν είναι διπλάσια, τριπλάσια ή και τετραπλάσια σε σχέση με τα αντίστοιχα στατιστικά των cis ατόμων (Barrett & Sheridan, 2016).
• Το 59% αναφέρει τουλάχιστον τρεις σωματικές κακοποιήσεις (McKay, Lindquist & Misra, 2017). Στο σχολικό περιβάλλον, το 17% αναγκάστηκε να σταματήσει το σχολείο λόγω της βίας (Wirtz et al., 2018).
• Το 98% έχει βιώσει κάποιο τρανσφοβικό περιστατικό (Barrett & Sheridan, 2016), ενώ το 92,8% έχει βιώσει κακοποίηση ή αδιαφορία από την οικογένειά του (Peng et al., 2019).

Θύματα της πατριαρχίας δεν είναι μόνο οι γυναίκες, αλλά και οι άντρες λόγω των άκαμπτων στερεοτύπων. Όποιος αποκλίνει από την επικρατούσα σεξουαλική ταυτότητα ή έκφραση φύλου θεωρείται συχνά ιδανικό θύμα. Ο υψηλός σκοτεινός αριθμός της κακοποίησης είναι ιδιαίτερα έντονος στα τρανς άτομα και στα άτομα με μη ετεροφυλική σεξουαλική ταυτότητα.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Ali, P. & McGarry, J. (2020). Domestic Violence in Health Contexts: A Guide for Healthcare Professions. Springer, UK. Doi:10.1007/978-3-030-29361-1.

Barker, L., Stewart, D. & Vigod, S. (2018). Intimate Partner Sexual Violence: An Often Overlooked Problem. Journal of women’s health, Volume 00, Number 00. Doi: 10.1089/jwh.2017.6811.

Barrett, B. J., & Sheridan, D. V. (2016). Partner Violence in Transgender Communities: What Helping Professionals Need to Know. Journal of GLBT Family Studies, 13(2), 137-162. Doi:10.1080/1550428x.2016.1187104.

Αρτινοπούλου, Β. (2020). Ενδοοικογενειακή βία στην πανδημία. Συνέδριο η πανδημία COVID-19 και οι ψυχιατροδικαστικές επιπτώσεις της, 5 Δεκεμβρίου 2020, Αθήνα.

Κάτσος, Δ. (2019). Κλινική ιατροδικαστική εξέταση: μελέτη των σωματικών κακώσεων σε περιστατικά καταγγελθείσας σωματικής βίας. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), Σχολή Επιστημών Υγείας, Τμήμα Ιατρικής, Τομέας Κλινικοεργαστηριακός, Εργαστήριο Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. Αθήνα.

Παγάνης, Φ. (2020). Βασικές Έννοιες και ΛΟΑΤΚΙ+ Ορολογίες. Βασικές Αρχές Ψυχοκοινωνικής Στήριξης σε Θέματα Σεξουαλικού Προσανατολισμού, Ταυτότητας, Έκφρασης και Χαρακτηριστικών Φύλου, Αθήνα: Gutenberg.

Παπαθανασίου, Ν. & Χρηστίδη, Ε. (2020). Βασικές Κατευθυντήριες Οδηγίες στη Συμβουλευτική και την Ψυχοθεραπεία με ΛΟΑΤΚΙ+ Άτομα. Βασικές Αρχές Ψυχοκοινωνικής Στήριξης σε Θέματα Σεξουαλικού Προσανατολισμού, Ταυτότητας, Έκφρασης και Χαρακτηριστικών Φύλου. Αθήνα: Gutenberg.