Γράφει η Παναγιώτα Μαγγίνα , Φοιτήτρια Κοινωνιολογίας
Ο βιολογικός παράγοντας ως αιτία για εγκληματική συμπεριφορά μελετάται ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Οι βιολογικές θεωρίες για την αιτιότητα του εγκλήματος υποδηλώνουν ότι γενετικοί και άλλοι βιολογικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο στην τάση ενός ατόμου να διαπράττει εγκλήματα. Μερικοί ερευνητές έχουν εντοπίσει ένα γενετικό στοιχείο που συνδέεται με την εγκληματική συμπεριφορά, ενώ άλλοι επισημαίνουν παράγοντες όπως η εγκεφαλική δυσλειτουργία, οι ορμονικές ανισορροπίες και άλλα σωματικά χαρακτηριστικά ως παράγοντες που συμβάλλουν στις εγκληματικές τάσεις.
Από τον Delaporta (1545-1615) με την σωματική εξέταση δραστών στον Gall (1758-1828) & Spurzheim (1776-1832) που θεμελίωσαν την «φρενολογία» με χαρτογράφηση περιοχών του εγκεφάλου για χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ανθρώπου, ως τον Lauvergne (1797-1859) – ιατρός φυλακών – που μελέτησε τη διανοητική κατάσταση εγκληματιών, η μελέτη της βιολογίας ως αιτία για το έγκλημα αποτέλεσε ευρύ πεδίο διερεύνησης.
- Πρώτος που μελέτησε επιστημονικά το βιολογικό υπόβαθρο σε σχέση με τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά, με σκοπό να φτιάξει μια τυπολογία και να εξετάσει αιτιολογικούς παράγοντες (βιολογικός θετικισμός) είναι ο Cesare Lombroso (1835-1909), Ιταλός ψυχίατρος φυλακών, που μελέτησε Ιταλούς κατάδικους με ψυχική νόσο.
Ο Lombroso υποστήριζε ότι οι εγκληματίες διαθέτουν σωματικά χαρακτηριστικά, που τους προδιαθέτουν για κάποια εγκληματική συμπεριφορά, εντασσόμενος έτσι σε μία ευρύτερη πεποίθηση ότι οι εγκληματίες είναι ως εκ φύσεως «κακοί». Θεωρούσε πως εγκληματίας γεννιέσαι και δε γίνεσαι, αποδεχόμενος την κληρονομικότητα – Στα ζώα θεωρούσε ότι το έγκλημα οφείλονταν στην κληρονομικότητα, βασιζόμενος σε οργανικές και ψυχικές ανωμαλίες. Γενικότερα επηρεάστηκε από τη θεωρία του Δαρβίνου για την εξέλιξη των ειδών.
Υποστήριζε πως υπάρχει ο κακός σχηματισμός εγκεφάλου που μπορεί να θυμίζει πρωτόγονο άνθρωπο-υπο-είδος του homo sapiens. Οι εγκληματίες είχαν γεννηθεί ακριβώς έτσι: με ανθρωπομετρικές διαφορές από τα τυπικά χαρακτηριστικά, με ασυμμετρία στο πρόσωπο, μεγάλο κεφάλι, σηκωτή μύτη, στρογγυλό πηγούνι, μακριά χέρια, ιδιαιτερότητες στο δέρμα με ανεπαρκή ανάπτυξη και με σύμφωνα με τον ψυχίατρο, χαρακτηριστικά «ανώμαλα».
Ο εγκληματίας για το Λομπρόζο είναι περισσότερο άρρωστος παρά ένοχος. Ο Λομπρόζο κατέταξε τους εγκληματίες σε τέσσερις κατηγορίες:
- τους εκ γενετής, που χαρακτηρίζονται από ανατομικά φυσιολογικά και ψυχολογικά στίγματα
- τους ψυχοπαθείς
- τους από τις περιστάσεις και
- τους εγκληματίες από πάθος.
- Ο Raffaele Garofalo (1851-1934) από την άλλη υποστήριζε πως άλλο είναι η ψυχική νόσος και παθολογία και άλλο απλή ψυχική ανωμαλία. Οι εγκληματίες, ψυχολογικά, υστερούν σε συναισθήματα συμπάθειας και εντιμότητας, και γι’ αυτό τα προσβάλλουν με την τέλεση του εγκλήματος . Δηλαδή διαχώριζε την έννοια «φυσικού» εγκλήματος σε αντίθεση με το «νομικό» έγκλημα (που δεν πρέπει να απασχολεί την επιστήμη της εγκληματολογίας)
- Ο Ferri (1856-1829), μαθητής και συνεργάτης του Lombroso Ιδρυτής της Ιταλικής Σχολής Εγκληματολογίας ήταν ο πρώτος που υποστήριξε ότι δεν είναι μόνο βιολογικοί οι παράγοντες της εγκληματικότητας, αλλά ότι σε κάθε έγκλημα συμβάλλουν πολλοί παράγοντες. Ο πρώτος που προσέγγισε το έγκλημα κοινωνιολογικά και κατέταξε τους εγκληματογόνους παράγοντες σε φυσικούς, ανθρωπολογικούς και κοινωνικούς. Θεωρούσε πως τα κύρια ψυχικά γνωρίσματα των εγκληματιών είναι η ηθική αναισθησία και η έλλειψη προβλεπτικότητας και αυτοσυγκράτησης.
- Ο Γερμανός ψυχίατρος Ernst Kretschmer (1888-1964) μελέτησε την σχέση και αλληλεξάρτηση σωματικής διάπλασης και ψυχικής νόσου και υποστήριζε πως με σωματικές ιδιομορφίες, «στίγματα» (π.χ. κεφάλι, μύτη, αυτιά) διακρίνουμε τον τύπο του ατόμου:
- Λεπτόσωμος (εσωστρεφής, σχιζοθυμικός, ασθενικός)
- Αθλητικός (νευρικός και αιματώδης, σχιζοθυμικοί– βίαια εγκλήματα)
- Πυκνόσωμος (συναισθηματικός και κυκλοθυμικός – μη βίαια εγκλήματα)
- Δυσπλαστικός (μικτός, μη-κανονικός τύπος – πολύ συναισθηματικοί / σεξουαλικά εγκλήματα)
Μελέτες για την ψυχοσύνθεση και την τεστοστερόνη– ορμόνη που ελέγχει τα χαρακτηριστικά του ανδρικού φύλου (π.χ. φωνή, γεννητικά όργανα)- επηρεάζει την περιοχή του εγκεφάλου που ελέγχει συναισθήματα (θυμός, αγάπη, μίσος, ζήλια). Οι L. E. Kreuz & R. M. Rose εξέτασαν εγκληματίες και σύγκριση με μη εγκληματίες και βρήκαν πως τα επίπεδα της τεστοστερόνης ήταν υψηλότερα σε βίαια εγκλήματα.
Για να μελετηθεί αν η γενετική σύνθεση ή το περιβάλλον προκαλεί τη συγκεκριμένη συμπεριφορά, συχνά χρησιμοποιούνται μελέτες διδύμων και υιοθετημένων παιδιών:
Ο Johaneslange (ψυχίατρος) εξέτασε 13 ζεύγη μονοζυγωτικών (ίδιο ωάριο) και 17 διζυγωτικών διδύμων: Διαπίστωσε ότι οι μονοζυγωτικοί αντιδρούν παρόμοια -για την εκδήλωση εγκληματικής και επιθετικής συμπεριφοράς κατά την ενήλικη ζωή-. Σημαντική παράμετρος για την εκδήλωση ή όχι της προαναφερθείσας συμπεριφοράς φάνηκε να είναι η ωριμότητα προερχόμενη από περιβαλλοντικούς παράγοντες (όπως ο γονικός έλεγχος) κατά την παιδική ηλικία.
Ενώ όλες αυτές οι θεωρίες είναι αμφιλεγόμενες, έχουν επικριθεί για την υπεραπλούστευση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και έχουν χρησιμοποιηθεί σε ολοκληρωτικά καθεστώτα , παρέχουν ωστόσο σημαντικές γνώσεις σχετικά με τον ρόλο της βιολογίας στη διαμόρφωση της εγκληματικής συμπεριφοράς. Επιστημονικές θεωρίες, όπως είναι η θεωρία εξέλιξης της προσωπικότητας, υποστηρίζουν ότι τα άτομα με υψηλά επίπεδα νευρωτισμού –συναισθηματική αστάθεια– και ψυχωτισμού –παρορμητικότητα και επιθετικότητα– έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν παραβατική συμπεριφορά. Κανείς ωστόσο δε γεννιέται εγκληματίας.
Επομένως η βιολογία από μόνη της δεν μπορεί να εξηγήσει το έγκλημα, όμως υπό το πρίσμα μιας πολυπαραγοντικής προσέγγισης (κοινωνικούς, πολιτισμικούς, ψυχολογικούς, οικονομικούς και βιολογικούς παράγοντες) δύναται να προβούμε σε σημαντικά πορίσματα για μια έστω περιορισμένη χρονικά και όχι διαχρονική εξήγηση του εγκληματικού φαινομένου.
Πηγές:
www.paratiritis-news.gr
Αιτιότητα του Εγκλήματος: Εξερευνώντας Κοινωνικές, Βιολογικές και Ψυχολογικές Θεωρίες – BETSHY
FoukaMariaChristinaMsc2020.pdf
https://dspace.lib.uom.gr/bitstream/2159/15161/3/MamatopoulosIoannisMsc2012.pdf