Γράφει η Ουρανία Ματσούκη, απόφοιτη Εγκληματολογικής Ψυχολογίας
Η ενσυναίσθηση είναι δώρο – μας φέρνει κοντά, μας κάνει ανθρώπινους. Μας βοηθάει κυρίως να “μπούμε στα παπούτσια” των συνανθρώπων μας. Όμως, όταν “νιώθουμε για όλους”, μπορεί να κουραζόμαστε ψυχικά. Τι συμβαίνει όταν η ευαισθησία μας γίνεται βάρος; Και πώς μπορούμε να συνεχίσουμε να νοιαζόμαστε χωρίς να εξαντλούμαστε;
Η ενσυναίσθηση είναι από τις πιο όμορφες ανθρώπινες ικανότητες. Μας επιτρέπει να μπούμε για λίγο στη θέση του άλλου, να νιώσουμε τον πόνο, τη χαρά, την αγωνία του.
Χάρη σε αυτήν, μπορούμε να στηρίξουμε, να συμπορευτούμε, να αγαπήσουμε πιο ουσιαστικά. Όμως, υπάρχουν φορές που αυτή η ικανότητα μάς εξαντλεί. Όταν απορροφούμε τον πόνο των άλλων σαν να ήταν δικός μας, κάποια στιγμή “γεμίζουμε”. Και τότε, χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να κουραζόμαστε.
Πολλοί άνθρωποι, ιδίως όσοι είναι πιο ευαίσθητοι, νιώθουν συχνά ψυχικά κουρασμένοι χωρίς να καταλαβαίνουν γιατί. Η υπερβολική ενσυναίσθηση μπορεί να γίνει βάρος. Το σώμα και το μυαλό αντιδρούν σα να βιώνουμε εμείς οι ίδιοι τον πόνο που βλέπουμε γύρω μας. Αν αυτό συμβαίνει συχνά (στο σπίτι, στη δουλειά, στις ειδήσεις) τότε τα συναισθηματικά μας αποθέματα αδειάζουν. Ίσως νιώθεις ενοχές όταν δεν μπορείς να βοηθήσεις, ή δυσκολεύεσαι να πεις “όχι”. Ίσως αισθάνεσαι υπεύθυνος για τη θλίψη των άλλων. Με τον καιρό, αυτή η στάση οδηγεί σε εξάντληση – όχι επειδή είσαι “αδύναμος”, αλλά επειδή είσαι βαθιά ανθρώπινος.
Υπάρχουν δύο τρόποι να “νιώθουμε” τους άλλους:
- Η γνωστική ενσυναίσθηση είναι όταν κατανοούμε πώς νιώθει κάποιος χωρίς να “βουλιάζουμε” μέσα στο συναίσθημά του.
- Η συναισθηματική ενσυναίσθηση είναι όταν απορροφούμε τον πόνο του άλλου σαν να ήταν δικός μας.Το δεύτερο, όσο καλοπροαίρετο κι αν φαίνεται, μπορεί να μας οδηγήσει σε κόπωση. Όταν ο πόνος των άλλων γίνεται και δικός μας κάθε μέρα, το σώμα και η ψυχή μας χρειάζονται ανάπαυση. Αν δεν τη δώσουμε, αρχίζουμε να “κλείνουμε”, να απομακρυνόμαστε συναισθηματικά, να νιώθουμε άδειοι.
Η λύση δεν είναι να πάψουμε να νοιαζόμαστε. Είναι να μάθουμε να νοιαζόμαστε με όρια.
Η συμπόνια, δηλαδή η ήρεμη μορφή ενσυναίσθησης, μας βοηθά να κατανοούμε και να στηρίζουμε, χωρίς να πνιγόμαστε από το συναίσθημα. Είναι η ικανότητα να είμαστε παρόντες, αλλά σταθεροί. Για να φροντίσουμε τη δική μας ψυχική αντοχή:
- Δώσε χώρο στον εαυτό σου. Μετά από δύσκολες συζητήσεις ή έντονες μέρες, κάνε ένα διάλειμμα, περπάτησε, ανάπνευσε.
- Μάθε να λες “όχι”. Δεν μπορείς να είσαι παντού. Και αυτό δεν σε κάνει λιγότερο καλό άνθρωπο.
- Ζήτα στήριξη. Μίλα σε έναν φίλο, συνάδελφο ή ειδικό όταν νιώθεις πως “δεν έχεις άλλα αποθέματα”.
- Καλλιέργησε την αυτο-ενσυναίσθηση. Όπως καταλαβαίνεις τους άλλους, έτσι αξίζει να κατανοείς και τον εαυτό σου.
Η ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία αλλά δύναμη. Μια δύναμη που χρειάζεται φροντίδα, όπως κάθε ζωντανό πράγμα.
Όταν μαθαίνουμε να νιώθουμε με ισορροπία, τότε μπορούμε να προσφέρουμε πραγματικά.
Να θυμάσαι: δεν χρειάζεται να κουβαλάς τον πόνο του κόσμου για να είσαι καλός άνθρωπος. Αρκεί να τον αναγνωρίζεις, να νοιάζεσαι και να παραμένεις παρών και για τους άλλους, αλλά και για τον εαυτό σου.
Πηγές:
Klimecki, O., & Singer, T. (2012). Empathic distress fatigue rather than compassion fatigue? Integrating findings from empathy research in psychology and social neuroscience.
Klimecki, O. M., Leiberg, S., Lamm, C., & Singer, T. (2013). Functional neural plasticity and associated changes in positive affect after compassion training. Cerebral cortex, 23(7), 1552-1561.
Singer, T., Seymour, B., O’doherty, J., Kaube, H., Dolan, R. J., & Frith, C. D. (2004). Empathy for pain involves the affective but not sensory components of pain. Science, 303(5661), 1157-1162.
Zhang, J., Wang, X., Chen, O., Li, J., Li, Y., Chen, Y., … & Zhang, J. (2023). Social support, empathy and compassion fatigue among clinical nurses: structural equation modeling. BMC nursing, 22(1), 425.
Ye, Q., Zhong, X., Zhou, Q., Liu, H., & Li, G. (2024). Empathy fatigue among physicians and its influencing factors: a cross-sectional survey from Southwest China. BMC psychiatry, 24(1), 780.