Γράφει η Στέλλα Φουλούλη, Ψυχολόγος, Εκπαιδευόμενη Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
Η αύξηση στις υποθέσεις «stalking», ιδιαίτερα με θύματα γυναίκες, είναι ένα ευαίσθητο ζήτημα που αντικατοπτρίζει τα βαθύτερα κοινωνικά προβλήματα, όπως η έμφυλη βία, η ψηφιακή παρενόχληση και η ανεπαρκής νομική θέσπιση για την πρόληψη. Οι γυναίκες στοχοποιούνται δυσανάλογα περισσότερο, συχνά από πρώην συντρόφους ή γνωστούς και η άνοδος της διαδικτυακής παρακολούθησης έχει διευκολύνει τους δράστες να καταδιώκουν, να εκφοβίζουν και να παρενοχλούν τα θύματα τους.
Βασικοί Παράγοντες πίσω από την αύξηση:
- Τεχνολογία & Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης – Οι ψηφιακές πλατφόρμες επιτρέπουν στους καταδιώκτες να παρακολουθούν και να παρενοχλούν τα θύματα ανώνυμα ή επώνυμα.
- Έλλειψη Νομικής Επιβολής – Αν και πολλές χώρες έχουν νόμους κατά της καταδίωξης, η επιβολή τους είναι συχνά αδύναμη, αφήνοντας τα θύματα απροστάτευτα.
- Κανονικοποίηση της Παρενόχλησης – Σε ορισμένες κουλτούρες, η συμπεριφορά καταδίωξης χαρακτηρίζεται ως «ρομαντική επιμονή» αντί για εγκληματική πράξη.
- Εμμονή μετά τον Χωρισμό & Σύνδεση με την Ενδοοικογενειακή Βία – Πολλοί καταδιώκτες είναι πρώην σύντροφοι που κλιμακώνουν τη συναισθηματική κακοποίηση σε φυσικές απειλές.
Τι μπορεί να γίνει από την κοινωνική πλευρά;
- Ισχυρότερες Νομικές Θεσπίσεις – Οι νόμοι πρέπει να είναι αυστηρότεροι, με ταχύτερες αντιδράσεις από τις αρχές επιβολής του νόμου.
- Ψηφιακή Ενημέρωση & Ασφάλεια – Οι γυναίκες πρέπει να εκπαιδευτούν σχετικά με τις ρυθμίσεις απορρήτου, το ψηφιακό τους αποτύπωμα και τον τρόπο αναφοράς της διαδικτυακής καταδίωξης.
- Συστήματα Υποστήριξης – Περισσότερα καταφύγια, τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας και υπηρεσίες ψυχικής υγείας για τα θύματα.
- Αλλαγή Κοινωνικών Αντιλήψεων – Να σταματήσει η εξιδανίκευση της εμμονικής συμπεριφοράς στα μέσα ενημέρωσης και τις σχέσεις.
Οι μεγαλύτεροι φόβοι των θυμάτων συνήθως είναι:
- Κλιμάκωση σε Σωματική Βλάβη – Πολλές περιπτώσεις καταδίωξης ξεκινούν με διαδικτυακή ή απομακρυσμένη παρενόχληση, αλλά μπορούν να εξελιχθούν σε πραγματική βία.
- Απώλεια Ιδιωτικότητας & Ασφάλειας – Το αίσθημα ότι σε παρακολουθούν ανελλειπώς μπορεί να είναι τρομακτικό και εξαντλητικό.
- Έλλειψη Βοήθειας από τις Αρχές – Πολλά θύματα αναφέρουν τους καταδιώκτες τους, μόνο και μόνο για να αγνοηθούν μέχρι να συμβεί κάτι σοβαρό.
- Κοινωνικές & Επαγγελματικές Συνέπειες – Οι καταδιώκτες μπορούν να καταστρέψουν την εικόνα του θύματος, να παρενοχλήσουν φίλους και οικογένεια ή ακόμα και να θέσουν σε κίνδυνο την καριέρα ενός ατόμου.
- Ψυχική & Συναισθηματική Επιβάρυνση – Το άγχος, η παράνοια και ο φόβος του να μην αισθανθείς ποτέ ξανά ασφαλής μπορεί να είναι συντριπτικά.
‘Πώς μπορώ να ξεφύγω από μία τέτοια κατάσταση;’ :
- Να Καταγράφω τα Πάντα – Θα κρατούσα αρχείο κάθε αλληλεπίδρασης (μηνύματα, emails, κλήσεις, αναρτήσεις στα social media) ώστε να έχω αδιάσειστα αποδεικτικά στοιχεία.
- Να Ενισχύσω τα Μέτρα Ασφαλείας –
- Να αλλάξω όλους τους κωδικούς πρόσβασης και να ενεργοποιήσω την ταυτοποίηση δύο παραγόντων.
- Να κάνω τους λογαριασμούς μου στα social media ιδιωτικούς και να αποκλείσω «block» τον καταδιώκτη «stalker».
- Να εγκαταστήσω κάμερες ασφαλείας και να έχω μαζί μου μέσα αυτοάμυνας, αν χρειαστεί.
- Να Ειδοποιήσω τις Αρχές & Να Ζητήσω Περιοριστικά Μέτρα – Ακόμα και αν η αστυνομία δεν δράσει άμεσα, είναι σημαντικό να υπάρχει καταγεγραμμένο νομικό ιστορικό.
- Να Ενημερώσω Άτομα Εμπιστοσύνης – Φίλοι, οικογένεια και συνάδελφοι πρέπει να γνωρίζουν, ώστε να παρατηρήσουν τυχόν ύποπτες κινήσεις.
- Να Εξετάσω το Ενδεχόμενο Μετακόμισης ή Νομικής Δράσης – Αν η απειλή είναι σοβαρή, μια προσωρινή μετακίνηση ή η λήψη νομικών μέτρων μπορεί να είναι απαραίτητη.
- Να Ζητήσω Υποστήριξη – Η θεραπεία και οι ομάδες υποστήριξης θυμάτων μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση του συναισθηματικού βάρους και να παρέχουν νομική καθοδήγηση.
Σε περίπτωση τέτοιας κατάστασης, μεγαλύτερη ανησυχία αποτελεί η προσωπική ασφάλεια και η ψυχολογική ταλαιπωρία. Είναι τρομακτικό να γνωρίζεις πως παρόλο που κάποιος κάνει τη ζωή σου εφιάλτη, οι αρχές συχνά δε δρουν, εκτός αν υπάρξει σωματική βλάβη. Τα θύματα είναι αναγκασμένα να ζουν μέσα στο φόβο περιμένοντας κάτι να συμβεί, σα θαύμα, για να λύσει το πρόβλημα.
Κάποια ακόμα προστατευτικά μέτρα που στοχεύουν στη βελτίωση της καθημερινότητας αλλά και της σωματικής και ψυχική υγεία είναι:
Μέτρα Προσωπικής Ασφάλειας
Δεδομένου ότι οι αρχές αργούν να δράσουν, είναι κρίσιμο να αναλάβετε εσείς την προσωπική σας ασφάλεια:
- Ασφάλεια στο Σπίτι – Εγκαταστήστε κάμερες, φώτα με ανιχνευτές κίνησης και, αν είναι δυνατόν, ένα σύστημα ασφαλείας. Ακόμα και μια οικονομική κάμερα θυροτηλεφώνου μπορεί να βοηθήσει.
- Αλλάξτε τη Ρουτίνα σας – Αποφύγετε προβλέψιμα μοτίβα, όπως το να παίρνετε την ίδια διαδρομή για τη δουλειά ή το γυμναστήριο την ίδια ώρα.
- Μείνετε σε Δημόσιους Χώρους – Αν υποψιάζεστε ότι ο «stalker» είναι κοντά, αποφύγετε να είστε μόνοι. Παρκάρετε πάντα σε καλά φωτισμένα μέρη και ελέγχετε το περιβάλλον σας.
- Εργαλεία Αυτοάμυνας – Κρατήστε μαζί σας προσωπικό συναγερμό ή ακόμα παρακολουθήστε μαθήματα αυτοάμυνας αν μπορείτε.
- Δημιουργήστε ένα Δίκτυο Ασφαλείας – Μοιραστείτε την τοποθεσία σας με έμπιστα άτομα και δημιουργήστε μια «κωδική λέξη» για να τους ειδοποιήσετε αν βρίσκεστε σε κίνδυνο.
Ψυχική Υγεία & Συναισθηματική Ανθεκτικότητα
Η συναισθηματική εξάντληση από τη συνεχή παρακολούθηση ή παρενόχληση είναι κάτι που δεν συζητιέται αρκετά. Μερικοί τρόποι για να το διαχειριστείτε:
- Θεραπεία & Ομάδες Υποστήριξης – Η συζήτηση με κάποιον που καταλαβαίνει μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση από τον φόβο και την απογοήτευση.
- Ημερολόγιο & Τεκμηρίωση – Η καταγραφή των γεγονότων βοηθά στην επεξεργασία των συναισθημάτων και μπορεί να χρησιμεύσει ως αποδεικτικό στοιχείο εάν χρειαστεί.
- Τεχνικές Ενσυνειδητότητας & Γείωσης – Πρακτικές όπως βαθιές αναπνοές, διαλογισμός ή σωματική άσκηση μπορούν να μειώσουν το άγχος.
- Ψηφιακή Αποτοξίνωση (αν είναι εφικτό) – Οι συνεχείς ειδοποιήσεις και ο φόβος της διαδικτυακής παρακολούθησης μπορούν να επιδεινώσουν το άγχος, οπότε ο περιορισμός του χρόνου στα «social media» μπορεί να βοηθήσει.
Επιπλέον Στρατηγικές Αντιμετώπισης
- Ανακτήστε τον Έλεγχο του Νου & του Χώρου σας
Η καταδίωξη μπορεί να σας κάνει να νιώθετε ότι χάνετε τον έλεγχο. Το να επανακτήσετε ακόμα και μικρά κομμάτια της καθημερινότητάς σας μπορεί να κάνει τη διαφορά.
- Αναδιαμορφώστε τον Χώρο σας – Αλλάξτε τη διακόσμηση ή προσθέστε μέτρα ασφαλείας για να αποκτήσετε ξανά αίσθηση ελέγχου.
- Αναγνωρίστε το Άγχος σας – Πείτε στον εαυτό σας: «Αυτός είναι ο φόβος που μιλάει, αλλά εγώ λαμβάνω μέτρα για να προστατευτώ».
- Δημιουργήστε “Ζώνες Ασφαλείας” – Ένας συγκεκριμένος χώρος στο σπίτι, μια αγαπημένη καφετέρια ή ένα πάρκο μπορούν να λειτουργήσουν ως μέρη όπου αισθάνεστε πιο ασφαλείς.
- Συναισθηματική Εκτόνωση & Επεξεργασία
- Μέθοδος “Γράψε & Κατάστρεψε” – Καταγράψτε όλους τους φόβους και την οργή σας και στη συνέχεια σκίστε, κάψτε ή διαγράψτε το χαρτί. Είναι ένας συμβολικός τρόπος απελευθέρωσης.
- Ηχογράφηση Σκέψεων – Αν το γράψιμο σας κουράζει, μπορείτε να ηχογραφείτε τις σκέψεις σας αντί να τις καταγράφετε.
- Καλλιτεχνική Έκφραση – Η ζωγραφική, η μουσική ή ακόμα και η έντονη γυμναστική (π.χ. μποξ) μπορούν να λειτουργήσουν ως διέξοδος από τον φόβο και την ένταση.
- Ψυχολογική Θωράκιση (Τεχνικές για να Μειώσετε το Άγχος)
- Κατηγοριοποίηση Σκέψεων – Προσπαθήστε να διαχωρίσετε τη ζωή σας από την ύπαρξη του «stalker». Πείτε στον εαυτό σας: «Για την επόμενη ώρα, δεν θα αφήσω αυτό το άτομο να υπάρχει στο μυαλό μου».
- Οπτικοποίηση – Φανταστείτε ότι βρίσκεστε σε ένα ασφαλές μέρος, προστατευμένοι από ένα αόρατο τείχος. Μερικοί άνθρωποι οπτικοποιούν τον διώκτη να μικραίνει και να εξαφανίζεται από τη σκέψη τους.
- “Γκρίζος Βράχος” (Gray Rock Method) – Αν είστε αναγκασμένοι να αλληλεπιδράσετε με τον «stalker» (π.χ. αν είναι πρώην σύντροφος), δείξτε όσο το δυνατόν λιγότερη αντίδραση. Μείνετε ουδέτεροι, βαρετοί και προβλέψιμοι. Οι «stalkers» συχνά τρέφονται από αντιδράσεις.
- Ενίσχυση Κοινωνικής Υποστήριξης
- Διευρύνετε το Δίκτυο Ασφαλείας σας – Εκτός από φίλους και οικογένεια, ενημερώστε γείτονες, συναδέλφους ή ακόμα και καταστηματάρχες της περιοχής για την κατάσταση.
- Ομάδες Υποστήριξης – Υπάρχουν ιδιωτικά διαδικτυακά φόρουμ όπου θύματα καταδίωξης μοιράζονται εμπειρίες και συμβουλές. Η αλληλεγγύη μπορεί να είναι ανακουφιστική.
- Μελλοντική Προστασία & Πρόληψη
Δεδομένου ότι η καταδίωξη μπορεί να διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, η δημιουργία μακροπρόθεσμων μέτρων ασφαλείας μπορεί να μειώσει το άγχος σας.
- Εναλλακτικές Ψηφιακές Ταυτότητες – Αν χρειαστεί να «εξαφανιστείτε» διαδικτυακά, μπορείτε να δημιουργήσετε νέους λογαριασμούς με διαφορετικά στοιχεία ή να χρησιμοποιήσετε VPN.
- Εκπαίδευση Αντιμετώπισης Καταδίωξης – Ορισμένες σχολές αυτοάμυνας προσφέρουν μαθήματα για την αναγνώριση και αποφυγή καταδιωκτικών συμπεριφορών.
- Νομική Υποστήριξη – Ακόμα κι αν η αστυνομία δεν ενεργήσει άμεσα, η επικοινωνία με δικηγόρο εξειδικευμένο στην καταδίωξη και τα περιοριστικά μέτρα μπορεί να σας προσφέρει προστασία σε περίπτωση κλιμάκωσης.
Είναι εξαιρετικά άδικο το γεγονός ότι τα θύματα πρέπει να κάνουν τόσες κινήσεις για να νιώσουν ασφαλή. Όμως, μέχρι να αλλάξει το σύστημα, η πρόληψη και η προσωπική προστασία είναι ζωτικής σημασίας. Αν χρειάζεστε επιπλέον υποστήριξη ή πιο συγκεκριμένες συμβουλές επικοινωνήστε με την ομάδα του Γίνε Άνθρωπος. Δεν είσαι μόν@ σε αυτό!
Πηγές:
https://www.therapia.gr/stalker-kai-stalking-ti-einai-pos-antimetopizontai/
https://hmicfrs.justiceinspectorates.gov.uk/our-work/article/stalking-or-harassment/case-studies/
https://link.springer.com/article/10.1007/s12144-024-05834-8